Eén aspect van de zendbrieven dat dikwijls bij het lezen wordt genegeerd als iets waar we niet veel mee te maken hebben, is juist de betekenis van de boodschappen door Paulus aan zijn vrienden gezonden. In het laatste hoofdstuk van de brief ‘aan de Romeinen’ worden vele zaken genoemd die belangrijk zijn voor de kerkgeschiedenis. Dat Paulus Rome kende voordat hij er als gevangene naar toe werd gevoerd, komt aan het licht door zijn duidelijke familierelaties daar en het feit dat hij klaarblijkelijk zo gewend was de Middellandse Zee te bevaren, dat hij de weersomstan­digheden beter kende dan de kapitein van het schip, genoemd in Hande­lingen 27. Paulus was een bereisd en zeer ontwikkeld man, het type van wie wij kunnen verwach­ten dat hij door God gekozen zou worden om het grote zendingswerk te leiden. Voordat hij de lange lijst van groeten aan de christenen in Rome geeft, vertelt Paulus hen tweemaal dat hij van plan is hen te bezoeken: “Zodra ik naar Spanje reis – ik hoop u namelijk op mijn doorreis met mijn eigen ogen te zien en door u voortgeholpen te worden voor mijn tocht daarheen, wanneer ik eerst enigermate van u genoten heb” (Rom.15:24). Daarna lezen wij dat hij een financiële zaak moet afhandelen in Jeruzalem en “Wanneer ik mij dan hiervan gekweten en hun deze opbrengst afgedragen heb, zal ik over uw stad naar Span­je reizen” (15:28). De identiteit van de werkelijke stichter van de gemeente in Rome is altijd een twistpunt geweest en blijft onzeker. Dat Paulus deze gemeente meer gestalte gaf gedurende zijn verblijf daar van twee jaar, wordt ons duidelijk aangetoond aan het slot van het boek Handelingen der Apostelen, maar het is mogelijk dat sommigen van hen die worden genoemd in Romeinen 16 tot de oorspronkelijke stichters hebben be­hoord. Dr.San­day zegt in zijn commentaar op deze brief; ‘Het moet als een eigenaardig feit beschouwd worden dat van alle brieven van Paulus, die aan de Romeinen en de Colossenzen het grootste aantal persoonlijke groeten bevat, terwijl hier nu juist twee gemeenten waren die hij nog nooit had bezocht voordat hij deze brieven schreef’.

Als we de Bijbel lezen, lopen we het gevaar de gebeurtenissen te dicht op elkaar te zien en het lange tijdsverloop ertussen te vergeten. Volgens Dr.Plumptres chronologie werd Paulus bekeerd in het jaar 37 (toen Tibe­rius stierf en Jozef van Arimathea zich al in Brittannië bevond)! Zijn Brief aan de Romeinen werd te Corinthe geschreven in het jaar 57, twin­tig jaar later. Moeten wij nu aannemen dat Paulus gedurende deze tijd geen andere reizen maak­te dan die in de Bijbel worden beschreven? Wij weten dat hij lange reizen maakte naar veraf gelegen plaatsen als Damas­cus, Corinthe en Cyprus; soms heen en weer reizend als dit in het belang van de gemeenten was. Het is waarschijnlijk dat hij plaatsen bezocht die verder westwaarts lagen, ondanks het feit dat ze niet in de Bijbel zijn geregistreerd. Lang voordat de Brief aan de Romeinen werd geschreven, bevond de Britse vorst Caractacus zich met zijn familie in Rome, waar hij was opgenomen in de huishouding van keizer Claudius – ‘onder vrije bewaking levend’.

De gemeenten in Zuid-Frankrijk bloeiden onder leiding van Lazarus en zijn vrienden. Maria, de moeder van Jacobus de Jongere en echtgenote van Kléopas, bevond zich in Civita-Tensum (Ciudad Rodrigo) in Spanje, waar zij het lichaam van de door marteldood omgekomen Jacobus had gebracht en waar zij later werd begraven. Deze stad lag in Lusitania, een streek die in grote trekken overeenkwam met het huidige Portugal en waar de Grieken duizend jaar daarvoor een beschaving hadden opge­bouwd. Het is niet verwonderlijk dat Paulus dat gebied graag wilde be­zoeken. Paulus’ voortdurende activiteiten werden geëvenaard door die van de andere apostelen en hun vrienden, zoals we kunnen weten uit de geschiedenis van de vroege kerk. Het is tegen deze achtergrond dat wij ‘de groeten’ die we in Romeinen 16 vinden, zullen bestuderen.

De eerste persoonlijke groeten zijn gericht aan Priscilla en Aquila. In Handelingen 18 zien we dat Paulus ze te Corinthe ontmoet. We maken hieruit op dat ze van Galatië naar Rome waren gereisd, waar­schijnlijk als zendelingen, maar door het besluit van keizer Claudius de Joden uit Ro­me te verbannen, waren gedwongen weer uit deze stad te vertrekken. Paulus ontmoette hen te Corinthe, maar blijkbaar waren ze vijf jaar later, toen keizer Nero de troon had bestegen, weer terug in Rome, waar ze in Paulus’ brief worden gegroet toen hij vanuit Corinthe schreef. Wij lezen: “En omdat hij hetzelfde handwerk uitoefende, bleef hij bij hen, en zij werkten samen, want zij waren tentenmakers van hun handwerk” (Hand.18:3). Omdat Paulus gedurende anderhalf jaar in Corinthe woonde, kunnen wij ons voorstellen dat er een hechte vriendschap tussen hen ontstond en het zou interessant zijn te weten welke dienst zij hem hebben bewezen als hij over hen spreekt in Romeinen 16:1-4 in de volgende bewoordingen: “...mensen, die voor mijn leven hun hals gewaagd heb­ben”. In Handelingen 18:18 lezen wij dat Priscilla en Aquila samen met Paulus naar Efeze reizen. Dit is drie jaar vóór Paulus hen in Rome de groeten zendt; (in het jaar 54), maar ze zijn weer terug in Efeze als Paulus ongeveer zeven jaar later aan Timotheüs (II Tim.4:19), die wordt aan-gesteld als bisschop-opziener te Efeze, schrijft. Waartoe diende deze activiteit? Het leek er wel op dat door Gods genade in de behoeften van de gemeente kon worden voorzien door de opbrengst van het ambacht dat zij uitoefenden. Tentenmakers maakten namelijk ook zeilen voor sche­pen; de havens langs de Middellandse Zee bezorgden hun veel werk. Op deze manier was het mogelijk voor Paulus en Aquila in hun eigen levens­onderhoud te voorzien en waarschijnlijk ook nog in dat van anderen. Hun ambacht uitoefenen terwijl ze voor God aan het werk waren. Dit verklaart Paulus’ woorden: “Gij weet immers zelf hoe ons voorbeeld behoort ge­volgd te worden, daar wij bij u niet van de regel afgeweken zijn, noch gegeven brood bij iemand hebben gegeten; maar met moeite en inspan­ning werkten wij dag en nacht, om niemand van u lastig te vallen” (II Thess.3:7-8). Priscilla vooral was blijkbaar een grote steun voor de chris­telijke gemeente in Rome. De catacombe uit de eerste eeuw, waar de christenen zich verscholen gedurende de bitterste vervolging, werd naar haar genoemd: de Catacombe van Santa Priscilla. Inderdaad was deze Priscilla, de vrouw van Aquila, een zeer vooraanstaande figuur. Deze heldhaftige heiligen hielden de bijeenkomsten om God te dienen aan huis, voordat het nodig werd zich onder de grond te verschuilen. Romeinen 16:5; “Groet insgelijks de gemeente bij hen aan huis”.

Paulus’ bloedverwanten

In de brief aan de Romeinen (16:7-14) doet Paulus de groeten aan Andro­nicus en Junias als stam­genoten (Gr.sungeneis), hetgeen bloed­verwant­schap (genes) inhoudt. Het is onwaarschijnlijk dat hier gedoeld wordt op een aangenomen of geestelijke verwantschap, ofschoon ook anderen in de verzen 11 en 12 op dezelfde wijze worden aangesproken. Het is dan ook een raadsel waarom men beweert dat Paulus geen familieleden in Rome zou hebben en er niet geweest kon zijn vóór hij deze brief aan de Romei­nen schreef. De groeten aan “Rufus, de uitverkorene in den Here met zijn moeder, die ook voor mij een moeder is” (de Griekse grondtekst zegt: “de moeder van hem en mij”) doet vragen rijzen omtrent deze verwantschap. Verschillende theorieën zijn naar voren gebracht; dat Paulus’ moede­r een tweede huwelijk zou zijn aangegaan met de vader van Rufus, of dat Pau­lus’ moeder samenwoonde met de moeder van Rufus – zelfs dat deze beide vrouwen zusters konden zijn geweest – of de gebruikelijke gedachte dat hier sprake is van adoptie.

Er zijn niet genoeg gegevens om één van deze theorieën te kunnen bewij­zen. Tot nu toe is het een onopgeloste vraag, maar één feit is zeker, dat Paulus, de Jood van Tarsus, die wonderlijk genoeg het Romeinse burger­recht bezat, beter in die stad bekend was dan velen hebben verondersteld. En wat weten wij van Rufus? Het was geen ongewone naam. Rufus bete­kent ‘rood’ en iemand met rood haar zou kunnen worden aangeduid als ‘rooie’, wat in onze tijd ook nog het geval is. Een vriendelijk bedoelde bijnaam voor een roodharige, die officieel een andere naam droeg. Deze Rufus, die algemeen bekend was in de christengemeenschap, was Rufus Pudens, de echtgenoot van Claudia, de Britse prinses. Zij werd door de puntdichter Martialis ook wel aangeduid als Rufina, omdat zij de vrouw was van Rufus óf, zoals men eerder zou denken, omdat ook zij roodharig zou zijn. Wij hebben hier een aanwijzing dat Aulus Rufus Pudens, de man van Claudia, niet iemand kon zijn van het donkere Latijnse type. Of hij moest afstammen van de Kimbriërs in Italië óf, wat waarschijnlijker lijkt gezien de rijkdom van zijn adellijke familie, was hij iemand uit een tak van de keizerlijke familie. Omdat de keizers zich beriepen op afstam­ming van dezelfde koninklijke lijn als Caractacus, het Trojaanse konink­lijke huis, zou Pudens dus van hetzelfde ras zijn als Claudia: hetzij van Kimbrische dan wel van keizerlijke afstamming. De banden van het bloed zouden deels de grote genegenheid kunnen verklaren tussen deze twee nobele christenen, zo ongekunsteld beschreven door Martialis, die hen beiden klaarblijkelijk zeer bewonderde. Wie de Rufus uit Romeinen 16 ook mag zijn; er bestaat geen twijfel over dat Pudens de echtgenoot van Claudia wordt vermeld in de Bijbel, want beiden worden daar te zamen met Linus, de broer van Claudia, in één adem genoemd in de brief van Paulus aan Timotheüs (II Tim.4:21­): “Eubulus, Pudens, Linus, Claudia en alle broeders laten u groeten”. Heel waar­schijnlijk heeft dit groep­je van drie personen behoord tot de in gevangenschap levende familie van Caractacus (Caradoc).