Artikel (Macht en leiderschap - WJO) en Uitnodinging voor EH-Symposium

Macht en leidersschap
door Willem J. Ouweneel 

Het themanummer dat u in handen hebt, handelt over ‘macht en leiderschap’ op een breed scala aan terreinen: binnen de maatschappij en binnen de kerk/gemeente, maar ook bijvoorbeeld binnen de wetenschap. Laat me even lekker mogen stoeien over de gebruikte taal.

Macht en mogen
Het Nederlandse woord ‘macht’ komt van ‘mogen’, en in dit woord steekt een interessante ambivalentie. Enerzijds heeft het zijn oorspronkelijke betekenis ‘kunnen’ (= ‘in staat zijn’), die we duidelijker tegenkomen in de van ‘mogen’ afgeleide woorden ‘macht(ig)’, ‘mogelijk’, ‘vermogen’ en ‘mogendheid’. Anderzijds heeft het de betekenis ‘toegestaan zijn’ gekregen. ‘Jij mag dat niet’ betekent dan: ‘Jou is dat niet toegestaan (veroorloofd)’, wat een bepaalde instantie veronderstelt die jou dit of dat toestaat (veroorlooft). Zo’n instantie omvat een of meer leiders. Er zijn twee redenen waarom een leider jou dit of dat kán toestaan: óf omdat hij/zij daartoe de macht (kracht) heeft, óf omdat hij/zij daartoe het recht heeft. Een bezettingsmacht, die de leiding over een bezet land heeft overgenomen, heeft de macht dat land dit of dat al of niet toe te staan, hoewel zij daartoe niet het recht heeft. De etiquette geeft mij het recht dat jongere mannen mij bij een deur laten voorgaan, h!
oewel zij daartoe geen machtsmiddelen heeft.

Macht en gezag
Soms bezit een leider zowel de macht als het recht ons dit of dat al of niet toe te staan; dat geldt gewoonlijk voor elke bevoegde of wettige gezagsinstantie (overheid, ouders, ouderlingen, leraren, ondernemers; oftewel: de leiders van een volk, een gezin, een gemeente, een klas, een bedrijf). De bevoegdheid of wettigheid van zo’n leider wordt gegarandeerd door landswetten, door contracten of door een andere, hogere instantie, en in uiterste zin door de wet van God. Zo’n leider ontleent zijn gezag aan die wetten of die hogere instantie. In andere gevallen heeft gezag geen formele basis, maar is het gegrond op natuurlijk overwicht: de leider c.q. gezagspersoon is groter, sterker (qua persoonlijkheid en/of qua fysieke kracht) of bekwamer dan wijzelf. De ideale leider heeft al deze drie kenmerken: hij heeft én de macht én het recht zijn wil op te leggen, én hij bezit daarbij een natuurlijk overwicht. Goede ouders hebben én de macht én het recht hun wil aan hun kinderen op te le!
ggen, én hebben ook een natuurlijk overwicht over hun kinderen. (Of zij ook goed zijn wat betreft de inhoud van die opgelegde wil en in de wijze waarop zij hun kinderen hun wil opleggen, is een andere zaak.)

Exousia
Het Griekse Nieuwe Testament kent een boeiend woord in dit verband: het woord exousia, dat zo’n beetje alle genoemde kenmerken in zich draagt. Het is afgeleid van het werkwoord exeimi, ‘mogen, geoorloofd zijn, toegestaan zijn’. Exousia betekent dan ook: (a) ‘vrijheid, recht’, (b) ‘vermogen, macht’ en (c) ‘gezag, volmacht, bevoegdheid’. Het is heel lastig uit te maken welke betekenis in welk vers het meest op de voorgrond staat en hoe men het dus het beste kan vertalen. Wat er ten slotte uitkomt, hangt misschien wel mede af van de theologische achtergrond van de vertaler. Bijvoorbeeld: degenen die in Christus geloven, hebben de exousia kinderen van God te worden (Joh. 1:12). Ik vond de volgende vertalingen:
- macht: Statenvert., NBG-vert. ’51, Leidsche Vert.;
- recht: NKJV, Telosvert., NIV, Rev. Elberfelder Übersetzung, Jewish NT;
- voorrecht: NBV;
- vermogen: Willibrordvert.; Naardense Bijbel.
De NBV-weergave is helemaal niet zo gek hier! Exousia is niet gelijk aan dynamis, ‘macht’ (= vermogen!), maar betekent hier zoveel als ‘bevoegdheid, autorisatie’, een ‘recht’ dat hier onmiddellijk grenst aan ‘voorrecht’. Ook als Jezus zegt: ‘Mij is gegeven alle macht in de hemel en op de aarde’ (Matt. 28:18), gaat het er niet allereerst om hoe sterk Hij in Zichzelf is (dynamis), maar om het feit dat Hij de geschonken bevoegdheid, het gezag, over de gehele geschapen wereld ontvangen heeft.

Nou ja, dit was maar een binnenkomer. In de rest van dit nummer vindt u nog vele andere gezichtspunten vanwaaruit naar de begrippen ‘macht’ en ‘leiderschap’ gekeken wordt. Aardig is dat nogal wat artikelen handelen over de – uiteraard zorgvuldig genormeerde – rehabilitatie van het begrip ‘macht’. Het blad Reveil schreef onlangs zelfs onbekommerd een verkiezing uit om de christelijke leider van Nederland aan te wijzen...


------------
UITNODIGING: Openbaar debat vrijdag 11 maart 2005
VOOR: Ú
------------
Uitgeverij Medema organiseert in samenwerking met de Evangelische Hogeschool een openbaar debat over de vraag ‘Bestaat God (niet)? op vrijdag 11 maart 2005, ‘De Lichtkring’, Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt te Amersfoort, aanvang 14.00 uur. Aanleiding hiervoor is het nieuwste boek van Prof. dr. Willem J. Ouweneel: ‘De God die is: waarom ik geen atheïst ben’. 

Tijdens dit debat neemt Willem Ouweneel de handschoen op tegen Paul Cliteur. 
Prof. dr. Paul Cliteur is hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschappen aan de Rijks Universiteit Leiden. Prof. dr. Willem Ouweneel is hoogleraar in de filosofie en theologie te Leuven en docent aan de Evangelische Hogeschool te Amersfoort.

De een beschouwt zichzelf als atheïst, en schreef verschillende boeken over thema’s rond religie en levensbeschouwing, zoals Moderne Papoea’s (2002), Tegen de decadentie (2004) en God houdt niet van vrijzinnigheid (2004).

De ander beschouwt zichzelf als theïst, en stelt: ‘Ik ben een rationele kleingelovige, daarom geloof ik in God. Voor het atheïsme is mijns inziens veel meer geloof en veel meer prijsgeven van rationeel inzicht nodig.’

Datum: Vrijdagmiddag 11 maart 2005
Tijd: Van 14.00 tot 17.30 uur
Betreft: Symposium: De God Die (niet) is
Plaats: ‘De Lichtkring’, Gereformeerde Kerk, Laan naar Emiclaer, Amersfoort.
Info: Evangelische Hogeschool 033-4604000


RADIO
Er is veel aandacht voor dit thema, beluister bijvoorbeeld a.s. zaterdagmorgen 5 maart 2005 het radio-programma ‘Andries’ van de EO op (radio 747 AM) om 11.15 uur. Dit is een uitzending over ‘De God Die (niet) is’ en een gesprek met de directeur van de Evangelische Hogeschool mevr. drs. Els van Dijk.


BOEK
Zojuist verschenen bij Uitgeverij Medema:
De God Die is, waarom ik geen atheïst ben
Prof. dr. Willem J. Ouweneel 
ISBN 90-6353-443-4 
prijs: € 17,95

Download nu het bijbehorende Theïstisch Manifest als gratis e-book via: http://www.medema.nl 

------------
KORT OVERZICHT VAN DE INHOUD VAN ELLIPS:
------------

Pleidooi voor meer verantwoordelijkheid
Geef werknemers meer verantwoordelijkheid. Dat voorkomt apathie, frustratie op de werkvloer. Dat is het advies dat prof.dr. Maarten Verkerk geeft in zijn tweede proefschrift. Een interview van dr. K. van der Zwaag.

Wat is er mis met macht, wat is er mis met mensen?
Macht is als zodanig niet slecht, maar een ingeschapen aspect van mensen, dingen en structuren, betoogt mr. H.P. Medema, met verwijzing o.a. naar In de Ban van de Ring, waar de machtsvraag op magistrale wijze is gesteld en beantwoord.

Leiderschap in de kerk
Naar aanleiding van zijn recente proefschrift denkt dr. A.J. Remmelzwaal na over vier mogelijke manco’s in kerkelijk leiderschap: gebrek aan visie, inzet, macht en inzicht, en aan drie gevaren in de benadering van leiderschap: dogmatisme, pragmatisme en relativisme.

Leiderschap en gemeenschap in het denken van Martin Buber
Leiderschap en gemeenschap zijn volgens Martin Buber de kernwoorden van het chassidische gedachtegoed. Daarin speelt de ‘legendarische grootheid van de voorouders’ (Buber) een rol, betoogt drs. Sj. Onnekink aan de hand van die chassidische traditie.

Werken aan macht
Christenen moeten streven naar meer macht, betoogt ir. C. Visser en stelt daarmee de christelijke angst voor macht aan de kaak. Dit heeft consequenties voor het denken over christelijk leiderschap. Er is meer aandacht nodig voor machtsbronnen en hoe daaruit te putten. 

Gezag als dienende liefde
Het uitoefenen van gezag is de meest dienstbare vorm van liefhebben. Als authentiek gezag voortkomt uit zelfkennis en Godskennis, kan het een stootje hebben. Visie is de brandstof die leiders nodig hebben, betoogt drs. E.J. van Dijk.

Macht in filosofie én theologie
Het begrip ‘macht’ speelt een grote rol in het denken van de ‘meesters van de argwaan’. We zien de doorwerking daarvan in de filosofische, en vandaar in de theologische hermeneutiek. Sindsdien ‘lezen’ velen de Bijbel anders, betoogt prof. W.J. Ouweneel.
------------

Meer weten over Ellips?...