„Eén grote, belachelijke aanklacht”

De beschuldigingen liegen er bepaald niet om. In een maar liefst 575 pagina’s tellend rapport veegt een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties de vloer aan met het Israëlische militaire optreden tijdens de Gazaoorlog. Prof. Gerald Steinberg: „Dit is één grote, belachelijke aanklacht, die niet op feiten is gebaseerd.”

Israël heeft bewust burgerdoelen aangevallen. Het Israëlische leger heeft ongeoorloofde wapens en munitie gebruikt. Palestijnen hebben als menselijk schild gediend om huizen in de Gazastrook binnen te vallen. De media zijn gemuilkorfd om Israëlische wandaden tijdens de oorlog (december 2008 en januari 2009) te verdoezelen.

Het is maar een greep uit de lange reeks aanklachten die de Verenigde Naties deze week over de Joodse staat uitstortten. Israël reageerde furieus. ”Bevooroordeeld” kopten de kranten, van rechts tot uitgesproken links. Minister van Buitenlandse Zaken Lieberman stelde in een eerste reactie dat de Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone, die het onderzoek leidde, van meet af aan eropuit was om Israël voor oorlogsmisdaden aan te klagen.

Hoewel de meeste Israëliërs het lijvige VN-document afdoen als de zoveelste poging van de VN om de Joodse staat onderuit te halen, maakt de regering-Netanyahu zich wel degelijk zorgen om de uitkomsten van het onderzoek. Achter de schermen heeft Jeruzalem het Witte Huis al benaderd om de negatieve gevolgen van het rapport „te helpen beperken.”

Een van die gevolgen zou kunnen zijn dat Israëlische politici of hoge militairen voor het Internationaal Strafhof worden gedaagd. Volgens prof. Gerald Steinberg, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Bar Ilanuniversiteit en adviseur van het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken, zal het zo’n vaart niet lopen.

„Als je het rapport tot in detail bekijkt, komen al snel basale fouten aan het licht. Dat is waarschijnlijk al genoeg om het hele onderzoek als ongeldig en moreel bezoedeld te beschouwen. Zo is het bewijsmateriaal bijna volledig gebaseerd op niet-verifieerbare Palestijnse verklaringen en publicaties van gepolitiseerde pro-Palestijnse ngo’s. De (uiterst linkse, RD) Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem en het Palestijnse Centrum voor Mensenrechten worden allebei maar liefst zeventig keer in het document geciteerd.”

Rechter Richard Goldstone staat toch wel internationaal als een gerespecteerd jurist bekend.

„Hij wordt om andere dingen gerespecteerd dan om zijn kennis van dit conflict. Er staan aantoonbaar compleet onjuiste conclusies in het rapport. De naam van Goldstone moet vervolgens legitimiteit aan het geheel geven. Dat is toch naïef?”

Wat is er dan zoal onjuist in het rapport?

„Het gaat mij er niet om elk detail te weerleggen. De methode van onderzoek is fundamenteel verkeerd. In welgeteld 1223 voetnoten worden alleen maar partijdige organisaties geciteerd. Of Human Rights Watch, waar Goldstone nota bene in het bestuur zit. En, nog schokkender: het rapport beschuldigt Israël herhaaldelijk van schendingen van het internationaal recht, terwijl het gewoonweg ontkent dat Hamasstrijders in burgerkleding vochten, zich in ziekenhuizen verstopten en ambulances gebruikten om hun troepen in te vervoeren.”

Een commentator in The Jerusalem Post meende dat het rapport uiteindelijk waarschijnlijk geen tastbare schade zal aanrichten. Bent u het daarmee eens?

„Nee, er is al schade aangericht. De wereldwijde haat tegen Israël is weer aangewakkerd en het imago van ons land is verder aangetast. Het zal een hele klus worden om die schade weer enigszins ongedaan te maken.”

De linkse krant Ha’aretz opperde zelfs dat Israël door dit rapport het laatste restje internationale legitimiteit voor een nieuwe oorlog heeft verspeeld.

„Israël zal altijd in staat moeten blijven om zich te verdedigen. Die noodzaak heeft de geschiedenis genoegzaam bewezen. Afschrikking is van vitaal belang. Dit soort opmerkingen in Ha’aretz en dit VN-rapport zijn overigens natuurlijk koren op de molen van terreurorganisaties als Hamas en Hezbollah. Het is bijna een aanmoediging om zo snel mogelijk weer een oorlog te beginnen.”

Alle vooroordelen en fouten ten spijt – heeft Israël nu wel of niet oorlogsmisdaden begaan in Gaza?

„Dat is zeer wel mogelijk. Dat gebeurt in elk conflict, kijk maar naar wat de NAVO in Afghanistan doet. Laat staan in een vuile terreuroorlog in Gaza.”

Wat zal dit rapport betekenen voor het vredesproces in het Midden-Oosten? Deskundigen voorspellen al dat president Obama dit onderzoek zal gebruiken om Israël verder onder druk te zetten.

„Dat vind ik een kwestie van speculatie. Eén ding is zeker: door dit rapport is het Israëlische wantrouwen ten opzichte van internationale instanties gegroeid. Als zij moeten toezien op een eventueel akkoord, kan Israël maar beter geen vrede riskeren.”

interview

Mensenrechtenorganisaties hebben het VN-rapport over het conflict in Gaza wereldwijd met instemming begroet. Donatella Rovera leidde begin dit jaar een onderzoek van Amnesty International naar de korte oorlog tussen Israël en Hamas. „Dit is een heel belangrijke stap.”

Hoewel het VN-onderzoek 575 pagina’s telt, kwam Amnesty International al op de dag van publicatie met een uitgebreide persverklaring. „Alle VN-instanties moeten direct en gecoördineerd aan de slag gaan om de aanbevelingen van het door de VN gemandateerde rapport van Goldstone uit te voeren”, aldus de mensenrechtenorganisatie.

Volgens Amnesty zijn de conclusies van Goldstone volledig in overeenstemming met de bevindingen van Donatella Rovera, die begin dit jaar een onderzoek naar mensenrechtenschendingen in de Gazastrook deed. „Het grote verschil is dat dit onderzoek door de Verenigde Naties is uitgevoerd en niet door een ngo. Dat geeft het veel meer zeggingskracht, ook in eventuele vervolgstappen.”

Zoals?

„Allereerst moeten natuurlijk de aanbevelingen uit het rapport worden doorgevoerd. Daarna moeten de betrokkenen worden berecht en zal er een compensatieregeling voor slachtoffers moeten komen.”

Straffeloosheid

Aan beide kanten?

„Ja, laat er geen twijfel over bestaan dat er aan beide kanten oorlogsmisdaden zijn gepleegd. Laat ook duidelijk zijn dat geen van beide partijen, Israël noch Hamas, tot nu toe enige interesse heeft getoond om een serieus onderzoek uit te voeren, laat staan om de aanbevelingen uit het rapport over te nemen.”

Een van de consequenties zou kunnen zijn dat Israël voor het Internationaal Strafhof wordt gedaagd. Zou u zo’n actie steunen?

„Absoluut. Als de partijen niet zelf de zaak serieus onderzoeken, zal iemand anders het moeten doen. Ook hiervoor geldt dat dan wel álle verantwoordelijken moeten worden berecht, dus ook mensen van Hamas. Overigens is daarvoor een resolutie van de Veiligheidsraad nodig, dus dat zie ik nog niet zo snel gebeuren.”

Wat is dan, op imagoschade na, uiteindelijk nog de waarde van zo’n rapport?

„Straffeloosheid is altijd de norm in het Midden-Oosten geweest. Dit rapport maakt duidelijk dat die situatie niet voor altijd kan duren. En imagoschade kan wel degelijk een groot effect hebben.”

Onbalans

Het rapport wijdt ruim 500 pagina’s aan het beschrijven van Israëls foute optreden, terwijl de Palestijnen er met enkele tientallen pagina’s van afkomen. Is hier geen sprake van onbalans?

„Het woord balans is een politieke term in dit verband. Onderzoekers hebben niet tot taak een rapport in balans te brengen, maar moeten de waarheid achterhalen. Als je het aantal slachtoffers en de schade aan beide kanten in ogenschouw neemt, zou het wel heel vreemd zijn als het rapport wél in balans was geweest. Het beschrijven van de gebeurtenissen rond de dood van 1400 mensen kost nu eenmaal meer dan het registreren van de feiten inzake het omkomen van 13 militairen.”

Het is wél altijd Israël dat de internationale gemeenschap over zich heen krijgt.

„Dat zou niet hoeven, als Israël gewoon met instanties als de VN meewerkt aan onderzoeken en dergelijke. In plaats daarvan komt de Israëlische regering steevast met propagandistische statements. Het rapport is bevooroordeeld, dit past in de haatcampagne waar de wereld al sinds de antiracismeconferentie van 2001 mee bezig zou zijn, ga zo maar door. Allemaal politieke uitspraken, die geen inhoudelijke verdediging bieden. Overigens worden figuren als Charles Taylor en de Sudanese president ook door het strafhof aangepakt, dus het is niet alleen op Israël gemunt.”

Beklaagdenbankje

Het rapport stelt dat het Israëlische optreden in Gaza „neerkomt” op oorlogsmisdaden. Is dat ook uw ervaring tijdens uw onderzoek in de Gazastrook?

„Zeker, maar ook de raketaanvallen van Hamas op Israëlische burgers schaar ik onder oorlogsmisdaden. Ik heb met eigen ogen in Zuid-Israël gezien wat Hamas heeft aangericht. Israël heeft zich tijdens de oorlog in Gaza echter in meer dan één opzicht aan oorlogsmisdaden schuldig gemaakt: aanvallen op burgers, de verwoesting van grote stedelijke gebieden en infrastructuur, het beschieten van medische faciliteiten. Maar laat duidelijk zijn: als de rechter hieraan te pas moet komen, kunnen Israël en Hamas in hetzelfde beklaagdenbankje plaatsnemen.”

---

Belangrijkste aanbevelingen VN-rapport over Gazaoorlog

Hieronder volgen de belangrijkste aanbevelingen uit het VN-rapport.

Amnestyonderzoeker Rovera: onbalans in vn-rapport is logisch

Aan Israël

Israël moet met onmiddellijke ingang de grens met Gaza openstellen.

Israël moet Palestijnse vissers ongehinderd toegang tot open zee geven.

Israël moet zijn regelgeving met betrekking tot gevechtshandelingen herzien en in overeenstemming met het internationale recht brengen.

Israël moet vrij verkeer tussen de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever voor Palestijnen mogelijk maken.

Israël moet alle gevangenen die wegens de bezetting vastzitten, vrijlaten.

Israël moet zich niet mengen in nationale politieke aangelegenheden in de bezette gebieden.

Israël moet stoppen met het beperken van kritische uitlatingen over het Israëlische beleid en optreden in Gaza.

Israël mag geen maatregelen treffen tegen mensen die voor deze commissie hebben getuigd.

Israël moet zijn verplichting bevestigen dat het geen VN-eigendommen en -personeel zal treffen.

Aan Palestijnse gewapende groepen

Palestijnse gewapende groepen moeten het internationaal recht respecteren.

De groeperingen die Gilad Shalit vasthouden, moeten hem vrijlaten, of zijn status als krijgsgevangene erkennen.

Aan de verantwoordelijke Palestijnse autoriteiten

De Palestijnse Autoriteit moet de veiligheidsdiensten instrueren dat zij de mensenrechten moeten respecteren en alle beschuldigingen van het schenden van die rechten onderzoeken.

De Palestijnse Autoriteit en de autoriteiten in Gaza moeten direct alle politieke gevangenen vrijlaten.

De Palestijnse Autoriteit en de autoriteiten in Gaza moeten blijven zorgen dat ngo’s vrij hun werk kunnen doen.