www.vergadering.nu  Recensie-index  www.vergadering.nu

3 RECENSIES


Meervoudig verbonden
Nieuwe perspectieven op vragen rond kerk, Israel en Palestijnen
Arjan Plaisier en Klaas Spronk (red.)
Zoetermeer, 2012
144 pag.
ISBN: 9789023926429
Ook als E-book
Dit boek bestellen...

Vanuit de Nederlandse context is al veel gezegd over de wijze waar op de kerk zich tot IsraŽl en Palestijnen zou moeten verhouden. Toch zijn we er zeker nog niet mee klaar.
Deze bundel geeft een blik in het internationale discours waarna auteurs uit de Nederlandse context reageren en nieuwe mogelijkheden voor verder gesprek ontwikkelen.
Aan die boek werkten mee: Arjan Plaisier, Bernhard Reitsma, Gertrudeke van der Maas, Govert Buijs, Johan van den Berg, Kees Jan Rodenburg, Klaas Spronk en Leo J. Koffeman. Daarnaast zijn vertalingen opgenomen van artikelen van Robert W. Jenson en Shaul Magid.

..


3. Theoblogie - 9 november 2012 - www.theoblogie.nl

Kanttekeningen bij het boek Meervoudig verbonden

Recensie door Dr. ir. Jan van der Graaf

Donderdag 1 november 2012 vond in de Thomaskerk te Amsterdam de presentatie plaats van het boek Meervoudig verbonden. Nieuwe perspectieven op vragen rond kerk, IsraŽl en Palestijnen. Deze bundel, onder redactie van dr. A. J. Plaisier en prof. dr. K. Spronk, is bedoeld om de Ąsoms vastgeroeste discussieĒ over IsraŽl nieuw leven in te blazen.

Tijdens de presentatie plaatste dr. ir. Jan van der Graaf kanttekeningen bij het boek. U kunt de integrale tekst van zijn lezing hieronder lezen.

Geachte redactie, dames en heren,

Ik wil mijn hartelijke dank uitspreken voor de uitnodiging om hier iets te zeggen over het boek Meervoudig verbonden, dat verschenen is vanwege de sterke polarisatie rondom het thema ĎKerk en IsraŽlí en daarin de hele Midden-Oosten problematiek binnen de kerken. De sprekers kregen het advies om zich te beperken tot wat ze zelf het meest relevant achten. Ik geef derhalve eerste een paar opmerkingen over het geheel en daarna kies ik ťťn bijdrage.

Algemeen
In het algemeen wil ik zeggen dat deze bundel in bepaalde zin de polarisatie van de laatste jaren overstijgt. Dan bedoel ik vooral de toonzetting. Die is waardig, ontdaan van onterechte beschuldigingen en karikaturen. De bundel is qua inhoud ook niet eenzijdig. Gestreefd is naar evenwichtigheid in de weergave van de verschillende visies, al blijven wezenlijke verschillen soms onbenoemd of ze worden verzacht. Maar we moeten het vandaag hebben over wat op schrift is gesteld. Dat is de moeite waard en nodigt uit tot gesprek.

Plaisier
Ik heb geaarzeld welke keuze ik zou maken. Ik kies echter voor het verhaal van dr. Arjan Plaisier. In de eerste plaats omdat hij de hele problematiek in ťťn handgreep behandelt, in de tweede plaats omdat hij als scriba van de Protestantse Kerk een spilfunctie heeft.

Zijn onderbouwing van Ďde onopgeefbare verbondenheidí van de kerk met IsraŽl val ik geheel bij. Hij zegt: ĎDe kerk kan niet zonder een theologie van IsraŽl om de eenvoudige reden dat IsraŽl raakt aan de identiteit van de kerk zelf.í Om dat te onderbouwen moet je naar de Schriftgegevens, niet als bron van meditatie waarvoor Spronk opteert, maar in hun concreetheid; in hun soms weerbarstige concreetheid. Plaisier verzet zich tegen de gedachte dat de rol van IsraŽl in de heilsgeschiedenis is uitgespeeld en daarmee wijst hij ook de vervangingsgedachte af. Hij zet in bij de trouw en de toewending van God aan IsraŽl, ondanks vaak de ontrouw van het volk. Soms klinkt de banvloek, maar Gods barmhartigheid wint het telkens van het oordeel. ĎGod blijft hen liefhebben omdat hij de aarstvaders heeft uitgekození, zegt hij op grond van Rom. 11 : 28. De woorden die Paulus heeft geschreven over Gods Ďonberouwelijke verkiezingí slaan evenzeer op het IsraŽl van zijn dagen als op dat van onze dagen. īDe woorden die Paulus geschreven heeft zijn niet van adres veranderd.ī
Ik ben dankbaar voor dit geluid, actueel vanwege stemmen die ervoor pleiten helemaal niet meer van Ďonopgeefbare verbondenheidí te spreken.
Ik val hem ook bij wanneer hij de Ďomwegí die kerk en jodendom beide zijn in Gods weg, zoals Robert W. Jenson doet, als Ďte gemakkelijkí afwijst. In feite is er maar ťťn weg, de weg van Jezus de Messias van IsraŽl, in Wie īalles onder Ť≠Ťn Hoofd is gebrachtī.

Landbelofte
Voordat ik Plaisier nu opnieuw bijval, wil ik eerst met hem kritisch in gesprek en wel over het meest cruciale punt in het geding: de landbelofte. In het stuk over de onopgeefbare verbondenheid heeft hij IsraŽl nergens verspiritualiseerd of geŁniversaliseerd. En dat lijkt hij opeens wel te doen als het gaat om de landbelofte uit Gen. 17 : 8. Hij is weliswaar voorzichtig, formuleert in nuances. Hij zegt: ĎDe hand wordt overspeeld wanneer met te grote stelligheid wordt beweerd dat deze landbelofte onverkort (!) blijft gelden, zeker wanneer dit nader ingevuld wordt als de belofte van een Rijk van IsraŽl in Palestina, met Jeruzalem als hoofdstad.í Maar, zegt hij: ĎZelfs in Romeinen 9 tot 11, waar Paulus zo uitgebreid op het Joodse volk ingaat, staat er geen letter over.í Ik herinner hier echter aan een stelling bij het proefschrift van Sam Gerssen (1978), (mede)opsteller van de Handreiking IsraŽl: volk, land en staat (1970): ĎAls in Rom 9 : 4 van het joodse volk wordt gezegd dat hunner de beloften zijn, gebiedt de eenheid der Schriften, daaronder ook de landbelofte te verstaan.í

Intussen suggereert Plaisier dat de landbelofte bij hen die daaraan vasthouden verbonden wordt met zoiets als een Ďkoninkrijk van IsraŽlí, een staatkundige belofte dus. De Handreiking van 1970 beperkt zich echter tot de landbelofte en wijst een staatsbelofte af. Wel wordt de staat een afgeleide van de landbelofte genoemd. Ze spreekt over Ďde relatieve noodzaakí van een staatsvormí. Daar wil ik het ook graag bij houden.
Hier plaats ik dan ook heb ik echter ook een kritische vraag bij wat Plaisier zegt over de vraag van de discipelen aan Jezus of Hij Ďin deze tijdí het Koninkrijk voor IsraŽl weer zal herstellen (Hand. 1 :7). ĎHet komt u niet toe de tijden of gelegenheden te weten die de Vader in Zijn eigen macht gesteld heeftí, antwoordt Jezus. Hij geeft geen rechtstreeks antwoord, ook geen ontkenning . Plaisier acht het een gevaarlijke verschuiving om hier toch weer te gaan speculeren Ďover het koningschap over IsraŽlí. Maar hij voegt daar direct aan toe: Ďof de landbelofteí. De oprichting van het koninkrijk aan Israel koppelt hij direct aan Ďhet wonen in het land van de vaderení.
Het Koninkrijk is echter een geestelijke categorie, met verschillende dimensies, hoewel met aardse consequenties, dat in Christus is aangebroken. Christus spreekt later over Ďde kleine kudde aan wie het de Vader behaagt het Koninkrijk te gevení (Luk. 12 : 32). Daarom kan men wat dit betreft de vraag van de discipelen beter de vraag laten en het antwoord van Jezus het antwoord en niet gaan speculeren over dat koninkrijk, met name door het politiek in te vullen. Maar is de landbelofte een geestelijke categorie of gaat het over een concreet volk in een concreet land?
Het zou winst zijn als in de kerk de landbelofte weer in zijn concrete geldigheid voor nu zou worden benadrukt, zonder deze te vereenzelvigen met de Ďstaatkundige grootheidí IsraŽl.

Politiek
Ik haast me nu tot het tweede deel van het betoog van Plaisier: IsraŽl en de Palestijnen. Ook hier begin ik waarderend. ĎHet is van groot belang dat IsraŽl nu een thuisland heeftí, zegt Plaisier. Verrassenderwijds voegt hij daar zelfs aan toe: ĎDe staat IsraŽl is voor de kerk geen gewone staat. Dat is onmogelijk, ook wanneer de oprichting van de staat niet gezien wordt als concrete vervulling van de profetieŽn. Het is het thuisland van het Joodse volk, en daarom zal het met andere interesses en passies worden geziení.
Maar, zegt Plaisier terecht, ĎMet recht en gerechtigheid valt niet te marchanderen. ĎDat geldt in de richting van een legitimering van de politiek van de staat IsraŽl. Het geldt ook ten opzichte van de veroordeling van deze politiekí. Hij wil niet Ďeenduidigí over het kwaad spreken. Hij stelt dan bijvoorbeeld ook vragen bij de vereenzelviging van het heil met Ďde bevrijding van de bezetting en het wonen in een vrije Palestijnse staatí, terwijl dan wordt gesuggereerd dat Ďde zonde van de bezettingí het kwaadí is in Israel en de Palestijnse gebieden. En er geen woord valt over Ďlatente of openlijke vormen van antisemitisme, corruptie van de Palestijnse leiders of terrorismeí.
Overigens voeg ik hier nog aan toe dat de Palestijnen in de theologie van NaÔm Ateek hun eigen landbelofte hebben, met politieke consequenties, namelijk in de wijngaard van Naboth, die hun wederrechtelijk is ontnomen.

IsraŽl valt naar mijn oordeel op grond van de Thora in hoge mate aan te spreken op recht en gerechtigheid jegens de Palestijnen. En de kerk zal opkomen voor dat bijbelse recht, waar dan ook. Dat geldt toch echter voor veel plekken op de wereld? Maar ligt op grond daarvan de verbondenheid met het Palestijnse volk op hetzelfde vlak als Ďde onopgeefbare verbondenheidí van de kerk met IsraŽl? De titel van de bundel acht ik dan ook verhullend. Meervoudig verbonden? Moet dat niet zijn Ďongelijksoortig verbondení? Zonder IsraŽl zou er in de Prot. Kerk geen IP-nota zijn.

Christenen
Het heeft mijn instemming als Plaisier stelt dat de kerk niet geroepen is voortdurend uitspraken te doen over de politieke situatie in het Midden-Oosten. Dat grendelt wel af naar Sabeel, de organisatie die dat wel doet. Maar wel dient Ďde stem van de Palestijnse broeders en zusters en door hen van het Palestijnse volkí te worden gehoord, voegt Plaisier toe. Ik vraag nu: welke broeders en zusters? Ik permitteer me een paar ervaringsgegevens.

1. Dit jaar was ik op bezoek bij ds. NaÔm Khoury, voorganger van een baptistengemeente in Bethlehem. Zijn vader was een Grieks Orthodox priester. Hij was na zijn bekering (tot het protestantse geloof) uitermate kritisch op het Schriftgebruik van orthodoxe of anglicaanse geestelijken en was sindsdien zelf op grond van de Schriftgegevens Ďonopgeefbaar verbondení met IsraŽl.

2. Elk jaar als ik in IsraŽl ben ga ik ís zondags een keer naar de St. George Cathedraal, waar NaÔm Ateek ooit voorganger was. In de gesprekken met geestelijken is me gebleken dat verschillenden van hen afhoudend, afstandelijk of kritisch reageren op de theologie van Ateek. Er wordt daar evenwichtiger gebeden voor de politieke situatie dan bijvoorbeeld in de Schotse Kerk, een importkerk voor toeristen, waar de gebeden politiek pro-palestijns zijn en het zelfs bij het avondmaal politiek toegaat. Daar wil ik niet meer zijn. In de St. George vielen in de gebeden wel de namen van Abbas en Nethanjahu. Over Hamas werd gezwegen.

Verzoening
Tenslotte: De hoofdzaak moet blijven dat de kerk meewerkt aan verzoening, zegt Plaisier. Liever gebruik ik het woord vredestichting. Mensen met contrasterende visies zullen humaan en in vrede met elkaar samenleven. Dat te bevorderen is ook een roeping voor de kerk, ook voor IsraŽl zelve. ĎZoek de vrede voor de stad (Ö) want in haar vrede zult gij vrede hebbení voegt de profeet Jeremia zijn landgenoten in Babel toe.(Jer. 29 : 7).

Maar verzoening van ideeŽn is een ander verhaal. Jarenlange contacten in IsraŽl hebben me tot de overtuiging gebracht dat binnen de christenheid in IsraŽl de vervangingsgedachte vrij algemeen is, ook waar men vredestichtend wil zijn. Welnu, is die visie verenigbaar en te verzoenen met de Ďonopgeefbare verbondenheidí? Hierover is, ook na deze bundel het laatste woord nog niet gesproken en valt er nog heel wat te spreken met de broeders en zusters in het Midden Oosten zelf.


2. - 15 januari 2013 - www.rd.nl 

Verschillende visies op het IsraŽlisch-Palestijnse conflict

Recensie door M. C. Mulder

IsraŽlische soldaten verjagen Joodse kolonisten die proberen te verhinderen dat een Palestijnse boer zijn akker in de Westelijke Jordaanoever ploegt. Foto EPA
Met de bundel ĒMeervoudig verbondenĒ willen de auteurs een nieuwe impuls geven aan het gesprek in de kerk over IsraŽl en de Palestijnen. Ze constateren dat dit gesprek nauwelijks serieus wordt gevoerd.

Enerzijds is er sprake van vermoeidheid en zelfs van onverschilligheid als het over dit thema gaat, omdat men de ander niet begrijpt. Anderzijds is er radicalisering, omdat men anders geen stap verder denkt te komen. Deze bundel, die heel verschillende visies op dit onderwerp bijeenbrengt, wil prikkelen om uit deze verlammende impasse te komen.

Het boek start met een fundamenteel artikel van de Joodse auteur Shaul Magid. Hij wijst op de manier waarop de Bijbel in het debat over IsraŽl en de Palestijnen functioneert. Als de Bijbel veel geciteerd wordt, is dat vrijwel uitsluitend bedoeld om het eigen gelijk tegenover anderen te staven. Hij pleit voor een ander gebruik van de Bijbel, iets waar dr. Klaas Spronk, hoogleraar Oude Testament aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU), hem in bijvalt. Kort samengevat: gebruik de Bijbel niet zozeer om eigen standpunten te verdedigen, maar beluister de stem die erin klinkt als een tegenstem, die je een vraag stelt en je tot andere gedachten wil brengen.

Beelden en verhalen
Dr. Leo Koffeman, hoogleraar kerkgeschiedenis aan de PThU, sluit hierbij aan en constateert.......

Lees verder...


1. - december 2012 - www.christenenvoorisrael.nl/israel-en-de-kerk

Meervoudig verbonden

Recensie door Kees de Vreugd

Met enige scepsis ben ik begonnen aan het lezen van deze bundel, die het resultaat is van een poging om verschillende visies op de onderhavige thematiek rond de tafel te krijgen. Zijn er nog nieuwe perspectieven mogelijk, liggen de standpunten niet allemaal vast en is alles niet al een keer gezegd? De scepsis werd mede ingegeven door de suggestieve titel, die op het eerste gehoor de 'onopgeefbare verbondenheid' met het volk IsraŽl, waar de kerkorde van de Protestantse Kerk van rept, lijkt te relativeren. Er zijn blijkbaar allerlei verschillende 'verbondenheden', en die met IsraŽl is er slechts een onder vele.

Verschillende bijdragen aan de bundel lijken dat ook als uitgangspunt te nemen. Maar gaandeweg begon ik te vermoeden dat er ook een andere interpretatie van de titel mogelijk is. Kan 'meervoudig' naast een kwantitatieve betekenis, ook duiden op de kwaliteit van de verbondenheid? De kerk is op een unieke manier verbonden met het volk IsraŽl, vanwege de Schriften en vanwege Hem die de kerk als de Christus belijdt. De kerk is vanuit IsraŽl ontstaan. Daarom is ook de ontmoeting met het Jodendom van een fundamenteel andere aard dan die met andere godsdiensten Ė in het kader van deze bundel met name de islam. Het gaat hier om haar oorsprong. Met de islam heeft het christendom niet de heilsgeschiedenis gemeenschappelijk, die het met IsraŽl heeft. Deze grondtoon heb ik gelukkig in een aantal bijdragen ook opgevangen. Maar tegelijk is de kerk vanuit deze verbondenheid verbonden met - laat ik het breed nemen - de volken, met allerlei groepen in de samenleving en met name met de zwakken en de kwetsbaren. Beide wijzen van verbondenheid karakteriseren de kerk, maar de ene is van een andere aard dan de andere.

Het is jammer dat in de huidige controverse de aandacht zozeer verschoven is naar 'het conflict', dat het zicht en de bezinning op die unieke verbondenheid met IsraŽl zwaar onder druk is komen te staan. Het zou winst zijn als deze bundel ertoe zou bijdragen om dat perspectief weer terug te krijgen. 'Nieuwe perspectieven' - daar heb ik vooralsnog mijn twijfels over. Of dit boek wel een hernieuwd perspectief kan bieden moet blijken. Toch vind ik in Meervoudig verbonden een eerlijke poging om het gesprek tussen verschillende visies in de kerk een impuls te geven.

De bundel opent met een inleiding waarin Remmelt Meijer ontstaan en bedoeling uiteenzet: niet als laatste woord, maar als prikkel om het gesprek weer aan te gaan, waarbij het best mag 'schuren'. Daarom zijn aan de artikelen van de Nederlandse auteurs ook gespreksvragen toegevoegd. Na de inleiding bestaat het boek uit twee delen. In deel I worden de grondlijnen getrokken en in deel II perspectieven geboden. Het eerste artikel is van de Amerikaanse Joodse theoloog Shaul Magid, "Subversie als Bijbelse crux. Heilige Schrift, verschil van mening, vernieuwing en de toekomst van het Jodendom". De titel is illustratief voor de schrijfstijl van de auteur. De hyperkritische Bijbelvisie zal niet bepaald uitnodigend zijn voor christenen of Joden met een traditionelere Schriftbeschouwing, maar laat de winst van dit artikel dan zijn dat de Bijbel "subversief" is t.a.v. welke opvatting dan ook, m.a.w. ieder van ons Ė waar we ons ook in het spectrum van de discussie bevinden - steeds weer uitdaagt om onze mening te herzien.

Dr. Klaas Spronk gaat op dit spoor verder in zijn artikel "De Bijbel als tegenspreker". Hij constateert dat aan de ene kant de Bijbel ongeveer het enige is wat de partijen met elkaar verbindt, maar dat aan de andere kant de manier waarop de Bijbel gebruikt wordt, het gesprek onmogelijk lijkt te maken. Daar stelt hij een paar belangrijke vragen tegenover: "Hoe ontkom je aan de verleiding om de Bijbel jouw mening te laten verkondigen? Wie durft het aan om in de Bijbel op zoek te gaan naar tegenspraak en niet in de eerste plaats naar bevestiging van het eigen gelijk?" (p. 45) Hij wijst op de klassieke gedachte van de viervoudige schriftzin die in de ontmoeting tussen Joden en christenen behulpzaam blijkt voor het gesprek. Fundamenteel is het besef dat men als lezer nooit de volledige betekenis van de heilige Schriften kan vatten. Spronk suggereert daarom "om binnen de huidige heftige discussies rondom kerk en IsraŽl de Bijbel voorlopig even niet te gebruiken als bron van argumentatie, maar als bron voor meditatie." Hij geeft toe dat dat enerzijds wel een verlegenheidsoplossing is, maar anderzijds ook respect toont voor de Bijbel als een heilige tekst die boven de discussies uitstijgt.

Hierna volgen twee systematisch-theologische artikelen: "Naar een christelijke theologie van het Jodendom" van de Amerikaanse Lutherse theoloog Robert W.Jenson, en ďHet inzicht van de kerk in de weg van God met IsraŽl" van Arjan Plaisier. Jenson neemt zijn vertrekpunt in het gegeven dat zowel het Jodendom als de kerk pretenderen voortzetting te zijn van het 'canonieke IsraŽl' (anders gezegd: het IsraŽl uit de Bijbelse tijd). "Een christelijke theologie van het Jodendom zal in de kern een poging zijn de claim van het Jodendom te begrijpen en door dat te doen de eigen claim beter te begrijpen. Voor het Jodendom zal het natuurlijk onzinnig lijken dat hun claim dat ze IsraŽl zijn een probleem zou zijn. Maar voor de christelijke theologie is het niet alleen een probleem, maar een kwelling." Daarmee is niets teveel gezegd, zo mag ook blijken uit een aantal andere bijdragen. Jenson observeert dat in het Nieuwe Testament de komst van de Messias "niet (sic) een advent [is] die simpelweg de geschiedenis van IsraŽl kan beŽindigen". Daarom moeten we de hele periode van de kerk opvatten als een tijd binnen die ene advent. Zowel de kerk als het Jodendom zijn als 'omleidingen' ingesloten in die ťne komst van de Messias. Dit is zijn poging om te verstaan wat Paulus m.n. in Romeinen 11 betoogt. Het is Gods bedoeling dat IsraŽl als IsraŽl, als gemeenschap met de Thora als middelpunt, blijft bestaan, maar tegelijk dat heidenen toegevoegd worden. "Aanwijsbaar Joods-zijn overleeft niet lang binnen de niet-Joods-gedomineerde kerk." Daarom bestemt God het Thora-houdende Jodendom als het enige dat de lijn van Abraham en Sara bijeen kan houden en bijeenhoudt. Op p.64 formuleert hij het nog eens als retorische vraag: "Kan Gods doel in de roeping van IsraŽl overeind blijven wanneer, voordat de uiteindelijke advent plaatsvindt, er geen volk van zijn roeping is dat eenvoudigweg uitgezonderd is onder de volkeren?" Het bestaan van IsraŽl is noodzakelijk voor Gods bedoelingen en de vraag is of de kerk dit bevestigt of anderszins een bedreiging voor IsraŽl vormt. Tenslotte wil Jenson dit ook christologisch funderen en hij doet dat door de identificatie van Jezus met de Thora. "Het Woord dat vlees geworden is als Jezus ... is het Woord dat Thora genoemd wordt." Ten onzent is dat al veel eerder diepgravend uitgewerkt door F. de Graaff, o.a. in zijn Jezus de Verborgene. Jensons 'uitsmijter' tenslotte wil ik u niet onthouden: "De kerk en de synagoge zijn samen en alleen samen de actuele aanwezigheid van de verrezen Jezus Christus voor de wereld."

Arjan Plaisier wrijft Jenson aan dat hij op deze manier het Joodse volk vangt in een christologische lasso en Gertrudeke v.d. Maas waarschuwt in haar bijdrage "Omdat het om mensen gaat", met Marquardt, terecht voor theologische systeemdwang. Maar Plaisier laat de landbelofte christologisch verdampen. De vraag is wat het Joodse volk meer geweld aandoet.

Niettemin neemt Plaisier zijn uitgangspunt in het motief van de trouw van God aan IsraŽl, en daar ben ik blij mee. Daarom begrijp ik hem niet als hij schrijft dat Paulus in Rom. 11:15 spreekt over het verwerpen door God van IsraŽl. Hoe kan dat als Paulus in Rom. 11:1 krachtig ontkent dat God zijn volk verstoten heeft? "Het is vanwege deze trouw van God en zijn 'onberouwelijke' verkiezing dat er voor de kerk sprake is van een 'onopgeefbare verbondenheid met IsraŽl'." De grond van deze verbondenheid ligt in de genade en roeping van God, en niet in kwaliteiten of eigenschappen van IsraŽl.

Dan spreekt Plaisier over het schisma tussen IsraŽl en de kerk. Waar Jenson het naast elkaar bestaan van IsraŽl en de kerk als noodzakelijk in Gods plan ziet, heeft volgens Plaisier Paulus "eronder geleden dat IsraŽl buiten de kerk in Jezus' naam is gebleven". In Christus zijn 'geen Joden of Grieken meer'.Tegelijk wil Plaisier op geen enkele manier ontkennen dat er een Jodendom van de Thora is, waar de kerk mee in gesprek is. 'Jezus heeft zelf de Schrift gelezen in de brede traditie van het wetsgetrouwe Jodendom, en daarom mag onze lezing van de Schriften en die van Jezus daar niet wezensvreemd aan zijn". Graag onderstreep ik dat van harte. Des te meer kwelt de vraag: heeft dat Jodendom volgens Plaisier nog bestaansrecht? Of moet het gewonnen worden voor de kerk?

M.i. worden hier de zaken omgedraaid. Paulus was als Jood overtuigd van zijn missie - die hij ook zag als de missie van IsraŽl - om de heidenen mede-erfgenamen te maken. Niet om IsraŽl in de kerk mee te krijgen, maar om de volkeren op IsraŽl te betrekken, of anders gezegd, op het heil dat God in en door IsraŽl aan de wereld schenkt'. Het heil is in Christus voor iedereen, Jood en heiden, toegankelijk, maar nog steeds wel voor de Jood als Jood, en voor de heiden als heiden. Vgl. 1 Kor. 7:18- 20: "Laat ieder blijven in de roeping waarin hij geroepen is."

De landbelofte vinden we volgens Plaisier niet in het Nieuwe Testament. Wie zegt dat zij niettemin in het NT verondersteld wordt, gebruikt volgens Plaisier een "argument e silentio". Geldt dat dan mutatis mutandis voor Plaisier ook de kinderdoop? Als het om de trouw van God gaat, dan toch zeker ook de trouw aan deze belofte, die de God van IsraŽl steeds weer herhaalt, in de Tora en in de Profeten? Bovendien, moet iets uitdrukkelijk in het Nieuwe Testament gesteld of bevestigd worden om geldigheid te verkrijgen? Hoe verhoudt zich dat tot de klassiek-gereformeerde opvatting van de principiŽle gelijkwaardigheid van de (alle) Schriften?

Lekker winkelen zonder zorgen - Gratis verzending en retour

De nadruk op de aardse vervulling van de landbelofte zou het radicale van Jezus en de met Hem gegeven komst van het Rijk miskennen. Als ik dat lees, kan ik wel begrijpen waarom het christendom voor de doorsnee Jood niet zo nodig hoeft. Ik kom daar straks nog op terug. Ik volsta met de vraag of het heil in Christus voor de Jood niet ook zou kunnen inhouden dat hij (weer) met zijn volk onder de Messiaanse koning woont in het land aan de vaderen beloofd. Zacharias lijkt dat toch wel gedacht te hebben. Maar hij overspeelde daarmee dan waarschijnlijk zijn hand... Overigens heb ik geen behoefte aan speculaties, zeker niet in de richting van een sublimatie van het land en de belofte in iets 'groters' dat evenwel totaal vervaagt, om de spanning van de geschiedenis en het heden op te heffen. Ik houd die spanning liever vast - vanwege de ťne advent (Jenson). Maar in die tussentijd zal er wel gewerkt moeten worden aan een rechtvaardige politiek, waarbij het recht van de staat IsraŽl op een veilig bestaan binnen erkende grenzen gegarandeerd wordt en er ook voor de Palestijnen een menswaardig bestaan mogelijk is. Daarin val ik Plaisier bij.

Nu komen de perspectieven. Gertrudeke v.d. Maas pleit er met Marquardt voor om als kerk niet meer over Joden, maar alleen nog mťt Joden te spreken en "levensverbintenissen" met hen aan te gaan: "samen leren leven in het verbond met de God van IsraŽl". Dan horen we de vraag hoe christenen eraan bij kunnen dragen dat Joden niet meer bang hoeven te zijn in deze wereld. Ze eindigt met vier m.i. waardevolle handreikingen die draaien om het "zoeken naar wat God van mensen vraagt in het concrete geleefde leven." In het "spanningsveld" van het IsraŽlisch-Palestijnse conflict is de taak van de kerk het versterken van alle mensen die zich verbinden aan het doen van de wil van God' (Mk.3:35).

Kees Jan Rodenburg gaat in "De Joodse omgang met de Bijbel als spiegel voor het christelijke IsraŽldebat" in op de uitdaging hoe om te gaan met meningsverschillen. In de Joodse omgang met de Bijbel kunnen tegengestelde interpretaties gelden als woorden van de levende God. Maar voor de praktijk kan er maar ťťn richtlijn zijn. Hoe kunnen we leren met elkaar om te gaan vanuit de erkenning dat "de ander, net als ik, wordt aangesproken door het Woord en daarin iets heeft ontdekt wat mij was ontgaan"? In de Joodse traditie is leren een levenshouding die samengaat met bidden. Misschien, zo vat ik zijn betoog samen, moeten we weer leren met elkaar te bidden, juist ook voor IsraŽl en de Palestijnen. 

Johan van den Berg belicht de relatie met de Palestijnen, en met name de Palestijnse christenen. Hun context is een volstrekt andere dan de onze. "Wat wij niet kunnen, kunnen zij wel: IsraŽl benaderen vanuit de context van slachtoffer en benadeelde. En in het feit dat zij dat ook doen (sic), zit de kern van het onbegrip in de Protestantse Kerk voor de Palestijnse (bevrijdings)theologie". Dat wil ik graag ter harte nemen, maar het lijkt mij een onjuiste en zelfs bevoogdende benadering om de Palestijnen alleen te zien als slachtoffer en benadeelde.

Vervolgens past hij inzichten uit het contextuele pastoraat toe op de rol die de kerk mogelijk zou kunnen spelen "in dienst van de ontmoeting tussen het volk IsraŽl en het Palestijnse volk". In die ontmoeting is de kerk 'meerzijdig partijdig'. Ik heb dan wel het idee dat hij de stelling van Vreekamp, waar hij zich op beroept - "dat de kerk van oorsprong de plaats is waar IsraŽl en de volken elkaar ontmoeten" - op zijn kop zet.
Bovendien vraag ik mij af hoe deze meerzijdige partijdigheid zich verhoudt tot de militante taal van veel pro-Palestijns activisme. Neemt Van den Berg daar afstand van?

Van het artikel van Bernhard Reitsma, "IsraŽl, de kerk en de uitdaging van de islam", valt veel te leren. In de eerste plaats wel hoe het komt dat de Joden de kerk meestal terecht als een grotere bedreiging voor hun bestaan hebben gezien dan de islam. Reitsma werkt Plaisiers christologische uitgangspunt uit met het oog op de verhouding van de kerk tot IsraŽl en de islam. "Cruciaal daarbij is de verhouding tussen het christelijk geloof en het land". Nog sterker dan bij Plaisier verdampt het land in de christologie. De Joden wordt de grond letterlijk onder de voeten weggeslagen: "De gemeente heeft een hoger doel voor ogen dan de restauratie van het heden". Het heil is wel heel concreet en er is voor iedereen plaats - behalve voor een hersteld volk IsraŽl in het land IsraŽl. Zou God nu werkelijk iets beloven en dan vervolgens zeggen: maar Ik bedoelde het heel anders? De werkers in de wijngaard kregen tenminste nog wat er met hen was afgesproken (Mat. 20). Overigens ben ik niet bang voor de islam Ė juist omdat ik geloof in Gods trouw aan IsraŽl.

De laatste twee bijdragen, van Leo Koffeman en Govert Buijs, reflecteren op het spreken van de kerk resp. de politieke betrokkenheid van de kerk. Onnodig vind ik bij Buijs de sneer naar Christenen voor IsraŽl, temeer daar deze organisatie in het boek in het geheel niet aan het woord komt. Ten slotte. Bij de presentatie van het boek op 1 november in Amsterdam nodigde Eric Vink als spreker namens Christenen voor IsraŽl iedereen uit eens ter kennismaking een kopje koffie te komen drinken in Nijkerk. Ik hoop dat het ons heel wat kopjes gaat kosten.

Bron: - www.christenenvoorisrael.nl/israel-en-de-kerk

www.vergadering.nu